Spady drukarskie

Zacznijmy od podstawy, czyli od odpowiedzi na pytanie: czym są spady i dlaczego stały się standardem w poligrafii? Najprościej rzecz ujmując, spad drukarski to obszar grafiki, który wychodzi poza krawędzie ostatecznego formatu publikacji. Definicja z naszego słownika poligraficznego brzmi: to część obrazu poza formatem netto usuwana podczas okrawania druku. Kiedy analizujemy techniczne pojęcia, warto precyzyjnie rozróżnić format brutto i netto. Format netto to docelowy rozmiar, jaki otrzyma klient po przycięciu arkusza lub egzemplarza książki. Z kolei format brutto to wymiar arkusza lub egzemplarza druku powiększony o dodatkowy obszar projektu przeznaczony do ścięcia (czyli z naddatkiem na spad).

Podsumowując – spady to obszary druku, dzięki którym tło i grafiki dochodzą do krawędzi po przycięciu arkusza. Jeśli twoja grafika ma kończyć się równo z brzegiem kartki, musi fizycznie wykraczać poza linie cięcia.
Wielkość spadu zależy od specyfikacji technicznej, jaką podaje dana drukarnia. Standardowo spad wynosi od 2 mm do 3 mm, a w przypadku bardziej skomplikowanych opraw lub dużych maszyn introligatorskich wymagane jest od 3 do 5 mm (najczęściej równe 5 mm) z każdej strony.

Musimy pamiętać, że druk i późniejsza obróbka introligatorska to procesy mechaniczne. Choć dysponujemy zaawansowanym, precyzyjnym parkiem maszynowym, fizyka nakłada pewne ograniczenia. Noże w gilotynie trójnoża pracują z ogromną siłą na całych stosach arkuszy. W trakcie obróbki introligatorskiej dochodzi do minimalnych przesunięć papieru – rzędu ułamków milimetra. Jest to naturalny, technologiczny margines błędu, którego nie da się całkowicie wyeliminować w żadnej drukarni na świecie.

Wpływ na prawidłowy wydruk ma każdy etap przejścia papieru przez maszynę. Jeśli plik graficzny nie posiada naddatku, nawet przesunięcie o 0,5 mm podczas cięcia spowoduje, że nóż trafi w niezadrukowany, biały obszar papieru. Spady w druku pełnią więc funkcję bufora bezpieczeństwa. Dzięki nim, kiedy nóż przecina arkusz, odrywa zadrukowany fragment, a krawędź książki pozostaje idealnie pokryta kolorem.

Konsekwencje przesłania wadliwego pliku do druku są dotkliwe i widoczne od razu. W najlepszym scenariuszu system automatycznej weryfikacji lub operator DTP wstrzyma produkcję, a drukarnia poprosi Cię o poprawkę. Opóźni to jednak termin realizacji zlecenia. Zdarza się, że klient świadomie rezygnuje ze spadów. W takich przypadkach zamiast grafik dochodzących do linii cięcia, możemy otrzymać białe paski na krawędziach strony w części nakładu.

Innym negatywnym skutkiem braku spadów jest próba ratowania sytuacji przez introligatora poprzez głębsze wejście nożem w głąb projektu. Rezultat? Publikacja zostanie docięta poniżej założonego formatu netto, a ważne elementy projektu, takie jak tekst czy logo, mogą znaleźć się zbyt blisko krawędzi lub zostaną bezpowrotnie odcięte. Dlatego ważne jest, aby pamiętać o marginesach bezpieczeństwa – czyli obszarach wewnątrz dokumentu, na których nie powinno się umieszczać żadnych istotne elementy projektu np. tekstów, logotypów itp. Dzięki zachowaniu marginesów bezpieczeństwa mamy pewność, że te elementy nie zostaną ucięte. W naszej drukarni zalecamy marginesy o szerokości nie mniejszej niż 5 mm.
Spady i marginesy muszą ze sobą współgrać – ich brak może mieć negatywny wpływ na wygląd naszego dzieła.

Prawidłowe przygotowanie projektu do druku powinno zacząć się już na etapie tworzenia nowego dokumentu w programie graficznym. W większości programów – np. z pakietu Adobe (InDesign, Illustrator) znajdziesz opcję oznaczoną jako „Spad” (Bleed). Wystarczy wpisać tam odpowiednią wartość – na przykład 3 mm. W innych narzędziach, np. w Adobe Photoshop, który także wykorzystywany jest przy projektowaniu okładek, należy spad dodać “ręcznie”, powiększając odpowiednio format projektu.

Szczegółowe wskazówki jak prawidłowo przygotować spady znajdziesz w naszym filmie instuktażowym.
Aby dowiedzieć się, jak krok po kroku okiełznać te ustawienia w oprogramowaniu, przeczytaj nasz poradnik: spady drukarskie dla opornych. Pamiętaj, aby po włączeniu tej opcji fizycznie rozciągnąć wszystkie tła, zdjęcia i elementy graficzne tak, aby ich krawędź wychodziła poza linie cięcia i wypełniała dodatkowy obszar projektu. Na koniec wyeksportuj plik do formatu pdf, nie zapominając o zaznaczeniu opcji dołączania spadów oraz ewentualnie znaczników cięcia. Uwaga, w naszej drukarni nie wymagamy żadnych znaczników cięcia.

Wymiar i konstrukcja spadów różnią się w zależności od rodzaju produkowanych materiałów do druku. Przygotowując proste formy akcydensowe lub skomplikowane publikacje, wymagania zawsze są standardowe:

• Ulotka i wizytówka – ze względu na mały format netto, najczęściej wystarcza naddatek 2 mm lub 3 mm.
• Katalog i wielostronicowa książka (wnętrze) – tutaj najczęściej stosuje się standardowo spad 3 mm z każdej strony.
• Okładka książkowa (oprawa miękka klejona) – najczęściej stosuje się spady o szerokości 3-5 mm.
• Okładka twarda – to najbardziej wymagający produkt. Tutaj spad (zwany też spadem na zawinięcie, naddatkiem na zawinięcie) wynosi od 15 mm do nawet 20 mm, ponieważ materiał drukowany (oklejka) musi zostać zawinięty na tekturę introligatorską.
  

Praca w dziale DTP pozwala stworzyć długą listę powtarzających się potknięć projektantów. Do najpopularniejszych grzechów należą:

• Ustawienie spadów w programie bez rozciągnięcia grafiki.
  Projektant ustawia w dokumencie spad 3 mm, ale tło i zdjęcia kończą się idealnie na linii formatu netto. W efekcie wygenerowany plik PDF posiada paser i znacznik cięcia (które de facto w przypadku druku cyfrowego nie są wymagane), ale obszar spadu pozostaje biały. Efekt końcowy przy przycinaniu będzie taki sam, jak przy całkowitym braku spadów.
• Mylenie spadu z marginesem bezpieczeństwa.
  Spad wychodzi na zewnątrz formatu netto, natomiast margines bezpieczeństwa to obszar wewnątrz formatu netto. Ważne elementy projektu, takie jak numery stron, tekst czy logo, nie mogą znajdować się zbyt blisko krawędzi cięcia (tak jak wspominaliśmy my preferujemy minimum 5-milimetrowe marginesy). Właściwy margines powoduje, że elementy graficzne są bezpieczne i nie grozi im obcięcie. Spad zaś gwarantuje, że wszelkie grafiki, fotografie czy inne elementy projektu, które w założeniu mają dochodzić do krawędzi strony – wyglądają w realizacji estetycznie i nie mają nieładnego białego paska przy brzegu strony.
• Próby sztucznego „dorabiania” spadów:
  Często w programie Adobe Photoshop autorzy próbują powiększyć gotowy plik, rozciągając go proporcjonalnie do formatu brutto. Powoduje to przesunięcie wewnętrznej kompozycji i zbliżenie ważnych tekstów do krawędzi, zamiast realnego dodania naddatku na tło.

 
Ignorowanie zasad przygotowania materiałów reklamowych i książek do druku to najprostsza droga do uzyskania niesatysfakcjonującego produktu. Prawidłowo przygotowany plik PDF zawiera dokładnie określone wymiary brutto i netto, a grafika tła wychodzi poza linie cięcia, eliminując ryzyko pojawienia się białych pasków na krawędziach. Pamiętaj: spady w druku to kluczowy element w procesie przygotowania materiałów do druku. Poświęcenie kilku minut na poprawne ustawienie spadów i marginesów bezpieczeństwa w programie graficznym gwarantuje profesjonalny i estetyczny wydruk.