Gramatura papieru w publikacji

Wielu wydawców zastanawia się, jaką gramaturę papieru wybrać. Wartość gramatury podaje się w gramach na metr kwadratowy (g/m² lub gsm) i definiuje ona ciężar, jaki ma jeden arkusz o powierzchni 1 m². Choć parametr ten bezpośrednio określa wagę, wiąże się z nim także grubość oraz sztywność papieru. I tak np. najczęściej papier o gramaturze 100 g/m² ma grubość 0,1 mm. Trzeba jednak pamiętać, że papier o wyższej gramaturze nie zawsze musi być odczuwalnie grubszy. Na ten parametr wpływa również wykończenie powierzchni i technika produkcji – przykładem jest papier objętościowy (tzw. spulchniany), który mimo mniejszej masy oferuje sporą grubość kartki.
Różne rodzaje papieru do druku wykazują odmienne właściwości i zastosowanie. W druku cyfrowym oraz technice offsetowej powszechnie stosuje się papier bezdrzewny (popularny w blokach książkowych papier offsetowy), papier powlekany (kredowy), czy papier satynowy. Tradycyjna, acz nieco już przestarzała klasyfikacja uwzględnia trwałość i skład surowcowy (mamy tu 10 klas, z czego np. klasa III – ze 100% celulozy – to papier bezdrzewny o długiej żywotności, czy klasy V i VI używane do tańszych produkcji). Każda drukarnia cyfrowa dobiera parametry papieru tak, aby jakość wydruku idealnie odpowiadała potrzebom konkretnego projektu.

Odpowiedni wybór papieru zależy od charakteru dzieła, planowanego nakładu oraz wybranej techniki druku. Poszczególne rodzaje papieru sprawdzą się w zupełnie innych zastosowaniach:

• Powieści i literatura piękna: Do „klasycznych” książek najczęściej wybiera się papier offsetowy lub objętościowy (papier o gramaturze 70 do 90 g/m²). Popularny jest ecru lub stonowany ekologiczny papier o gramaturze 80 g/m², który nie męczy wzroku podczas czytania.
• Albumy i publikacje fotograficzne: Wymagają najwyższej jakości odwzorowania detali. Najczęściej stosuje się tu wyrazisty papier kredowy, matowy lub błyszczący, z reguły o gramaturze od 130 do 200 g/m² i wysokiej bieli.
• Notesy i notesy firmowe: Aby umożliwić wygodne pisanie bez rozmazywania i bez przebijania atramentu, stosuje się lekko grubszy papier offsetowy lub papier satynowy o gramaturze 90-120 g/m².
• Katalogi i materiały reklamowe: Standardowy katalog reklamowy, ulotka czy broszura wykorzystują najczęściej papier powlekany oferowany w gramaturze od 80 do 150 g/m² (środek) oraz 250-300 g/m² (okładka).
• Książki dla dzieci: Wymagają wyjątkowej wytrzymałości. Stosuje się w nich papier o wyższej gramaturze (często 160-200 g/m² lub wręcz podklejaną tekturę), co gwarantuje wysoką sztywność i odporność na rozrywanie czy inne destrukcyjne pomysły dziecięce.

Poniższa tabela zbiera rekomendowane cechy papieru drukarskiego dla poszczególnych zastosowań:

To, jaką gramaturę papieru wybrać, ma bezpośrednie przełożenie na odbiór dzieła. Gramatura wpływa na wyczuwalny ciężar książki, jej elastyczność i to, jak układają się karty podczas otwierania. Papier o wyższej gramaturze buduje poczucie luksusu i dopracowania – dlatego wyższa gramatura papieru idealnie sprawdza się w druku projektów premium i edycji kolekcjonerskich, ale także w druku np. wizytówek i ekskluzywnych folderów.
Z kolei właściwy dobór gramatury w publikacjach o dużej liczbie stron (czyli np. wybór cieńszego surowca) chroni książki przed zbyt dużą wagą i efektem „sztywnego bloku”.

Nawet najlepszy projekt graficzny straci na wartości, jeśli zawiedzie proces wyboru papieru. Do najczęstszych pomyłek wydawniczych należą:

• Zbyt cienki papier w albumach ze zdjęciami: Wykorzystanie wariantu o gramaturze poniżej 115 g/m² powoduje prześwitywanie ilustracji i przebijanie druku na drugą stronę.
• Zbyt ciężki papier w obszernych książkach: Użycie surowca o gramaturze 120 g/m² w powieści liczącej 600 stron sprawi, że książka będzie bardzo ciężka, trudna do otwarcia i nieporęczna.
• Mylenie gramatury z grubością: Wybór powlekanego papieru kredowego 90 g/m² do druku książki z samym tekstem może dać efekt niezwykle wiotkiej kartki, podczas gdy papier objętościowy o tej samej wadze da gruby, stabilny grzbiet.
• Niewłaściwy wybór papieru do rodzaju oprawy: Druk cyfrowy rządzi się swoimi prawami – papier zbyt sztywny może nie układać się dobrze w małych oprawach klejonych.

Wskazane jest, aby przed finalnym zleceniem druku nakładu skonsultować parametry z drukarnią i zamówić wydruk próbny na docelowym arkuszu. Wykorzystanie próbnika pozwoli ocenić różne rodzaje papieru w praktyce i wybrać odpowiednią gramaturę papieru bez ryzyka błędu.