Formaty książek

W poligrafii, podobnie jak np. w budownictwie, liczy się optymalizacja materiału. Aby wydrukować książkę, musimy nałożyć jej strony na duży arkusz papieru (np. formatu B1). Tutaj zaczyna się magia – albo ból portfela. Wybrany format decyduje o tym, ile użytków (czyli stron książki) zmieści się na jednym arkuszu drukowym.

Jeżeli ustalisz niestandardowy rozmiar, generujesz tzw. odpad. To puste miejsce na papierze, które zostanie odcięte i wyrzucone. Płacisz więc za papier, którego nie używasz. Wybór odpowiedniego formatu, dostosowanego do standardowych arkuszy lub zwojów, pozwala na efektywny i optymalny rozkład stron. 

W przypadku książek drukowanych cyfrowo – szczególnie w przypadku druku okładek lub wnętrz, w których ilustracje lub zdjęcia są przygotowane na spad – wycięcie druku z arkusza musi uwzględniać spad (zazwyczaj 3-5 mm). Każdy milimetr ma zatem znaczenie. Jeśli Twój budżet jest napięty, warto dostosować swoje wizje do standardów branży drukarskiej. Nietypowy wymiar może wymagać nie tylko większej ilości papieru, ale i specjalnych ustawień maszyn introligatorskich, co podnosi koszt końcowy. Pamiętaj: standardowy format to przyjaciel Twojej kieszeni.

Choć rynek jest szeroki, a internetowy handel przyjmie wszystko, pewne wymiary królują na półkach. Najpopularniejsze formaty książek to te z szeregu A i B.

Absolutnym klasykiem beletrystyki jest format A5 (148 x 210 mm). Jest poręczny, lekki i znany każdemu. Jednak w ostatnich latach, zwłaszcza w druku poradników, literatury faktu i podręczników, na prowadzenie wysuwa się format B5.

Dlaczego rozmiar B5 (176 x 250 mm) zyskuje taką popularność? To idealny kompromis. Jest wyraźnie większy od „kieszonkowego” A5, co daje grafikowi większe pole do popisu przy składzie. Wymiar B5 pozwala na zastosowanie szerszych marginesów, co poprawia czytelność („światło” na stronie), oraz na wygodne umieszczenie elementów takich jak tabela, ramka czy ilustracja.

Dla wielu autorów publikacji specjalistycznych B5 to najpopularniejszy wybór, ponieważ książka wygląda w nim poważniej i bardziej „naukowo” niż w A5, ale jest lżejsza i bardziej poręczna niż wielki A4. Jeśli planujesz masowy druk lub celujesz w rynek akademicki, format B5 często okazuje się podstawowym formatem gwarantującym profesjonalny wygląd. Jeszcze jedna rzecz. Warto pytać w drukarni, w której zlecamy druk, o sugestie dotyczące wymiarów. W Totemie preferujemy bowiem tzw. ekonomiczny B5 – o nieco mniejszy niż przyjęty standard – czyli 163 x 235 mm. U nas ten właśnie format gwarantuje najmniejsze straty papieru i najlepszą cenę. 

Oczywiście, nie zapominamy o A4 (210 x 297 mm) – to królestwo, w którym rządzi album, raporty roczne czy broszura reklamowa. Jednak to właśnie formaty z rodziny B (w tym B5) są obecnie „czarnym koniem” w walce o uwagę czytelnika szukającego balansu między treścią a formą.

Tematyka publikacji czy rodzaj literatury powinien determinować jej fizyczną formę. Nie wydajemy bowiem kryminału w formacie albumowym, a albumu sztuki w formacie kieszonkowym. Na wybór odpowiedniego formatu wpływa nie tylko tradycja, ale i po prostu funkcjonalność.

Oto krótka ściąga, jak planować format w zależności od treści:

• • Powieści i literatura piękna: Tutaj króluje A5 lub nieco zwężone formaty. Są lekkie i idealne do czytania w podróży.
  • Poradniki, podręczniki, literatura faktu: Tu wybierz wspomniany wcześniej format B5. Daje on przestrzeń na notatki na marginesach i lepszą ekspozycję ilustracji czy wykresów.
  • Albumy i książki dla dzieci: Często wymagają formatu A4 lub kwadratów (np. 210 x 210 mm), aby ilustracja była duża i czytelna.
  • Poezja: Lubi małe, intymne „gabaryty”, często mniejsze niż A5.

Pamiętaj, że e-book rządzi się swoimi prawami (skalowalność), ale drukowane dzieło musi mieć fizyczną strukturę. Technologia druku cyfrowego pozwala nam na eksperymenty, ale warto dostosowywać się do przyzwyczajeń czytelników.

Na koniec aspekt psychologiczny i użytkowy. Format determinuje tzw. user experience czytelnika. Zbyt duża i ciężka książka w twardej oprawie będzie pięknie wyglądać na stoliku kawowym, ale nie zabierzesz jej do autobusu. Z kolei zbyt mały rozmiar może wymusić, by czcionka była mikroskopijna, co zmęczy wzrok.
Funkcjonalność jest kluczem. W oprawie miękkiej, popularnej np. w średnich nakładach beletrystyki, ważna jest elastyczność. Grzbiet musi pracować, ale zachować stabilność. Wybierając wymiar, myślisz o komforcie dłoni odbiorcy. Czy książka się „zamyka” sama podczas czytania? Czy marginesy (spady) nie ucinają tekstu zbyt blisko klejenia?
Dobrze dobrany format, w połączeniu z lepszej jakości papierem (np. o wyższym wolumenie, który sprawia, że książka jest grubsza, ale lżejsza), buduje poczucie wartości produktu. Wydawnictwo, które dba o te detale, jest postrzegane jako profesjonalne.

Podsumowując: zanim zlecisz wydruk, skonsultuj się z nami. Jako drukarnia z doświadczeniem podpowiemy, czy Twój wymarzony format jest ekonomiczny i czy da się go wykonać z dostępnych arkuszy albo zwojów. Często drobna korekta rozmiaru o kilka milimetrów pozwala zaoszczędzić spory budżet, który możesz przeznaczyć na lepszą promocję. Bo ostateczny parametr sukcesu to zadowolony czytelnik z Twoją książką w ręku.